Przed wojną Anielewicz organizował samoobronę przeciwko antysemickim akcjom ONR i przeciwko nacjonalistom żydowskim. W czasie kampanii wrześniowej próbował przedostać się do Rumunii, ale ostatecznie schwytany przez Sowietów, po krótkim pobycie w Wilnie, wrócił do Warszawy. „Zdążyć przed Panem Bogiem” podejmuje przede wszystkim kwestię pamięci o wydarzeniu bardzo istotnym dla historii narodu żydowskiego, mieszkańców Warszawy, jak i wszystkich Polaków. Reportaż opowiada o historii powstania w getcie warszawskim . Zdążyć przed Panem Bogiem to tytuł jednego z najbardziej wstrząsających dzieł dotyczących powstania w warszawskim getcie w 1943 roku. Stworzyła je Hanna Krall w oparciu o rozmowę z Markiem Edelmanem, jednym z jego przywódców, z którym udało jej się spotkać po wielu latach. Całe dzieło zostało opatrzone niejednoznacznym i bardzo nieintuicyjnym tytułem, który frapuje Study with Quizlet and memorize flashcards containing terms like Wyjaśnij na podstawie wspomnień Marka Edelmana do jakiego celu wykorzystywano umschlsgplatz, powstanie w getcie warszawskim, Kto był 1 przywódcom powstania żydowskiego i jego losy Dowódca ŻOB and more. Pola Lifszyc (ur. 19?? - 1942?) – polska Żydówka, postać rzeczywista wzmiankowana w książce Hanny Krall Zdążyć przed Panem Bogiem. Marek Edelman porównuje jej śmierć ze śmiercią Janusza Korczaka i czyni z niej jednostkową męczennicę getta warszawskiego, dzięki czemu stała się powszechnie znanym symbolem dramatu mieszkańców getta. Mordechaj Anielewicz. Przez znajomych nazywany „Mordka”. Syn handlarki ryb z Solca. Członek tzw. ferajny Powiśla. Komendant Żydowskiej Organizacji Bojowej. 18 kwietnia 1943 roku wraz z innymi członkami sztabu zdecydował o wybuchu powstania. Dowodził obroną centralnego getta z grupą 80 osób. Marzył o zwycięstwie i liczył na pomoc AK. wweuiX. Tytuł utworu Hanny Krall ma charakter symboliczny. „Zdążyć przed Panem Bogiem” można interpretować na dwa różne sposoby. W odniesieniu do okupacyjnej rzeczywistości należy go rozumieć jako dążenie do wyboru rodzaju śmierci, uprzedzenia Boga w Jego decyzjach. Uczestnicy powstania walczyli o wolność, jednak inaczej rozumianą niż powszechnie. „Zdążyć przed Bogiem” to w tym przypadku możliwość wyboru rodzaju śmierci i jej momentu, zanim Bóg „wyda” wyrok na człowieka. Tak uczynili niektórzy bohaterowie prezentowani w reportażu artykuł aby odblokować treśćTytuł utworu Hanny Krall ma charakter symboliczny. „Zdążyć przed Panem Bogiem” można interpretować na dwa różne sposoby. W odniesieniu do okupacyjnej rzeczywistości należy go rozumieć jako dążenie do wyboru rodzaju śmierci, uprzedzenia Boga w Jego decyzjach. Uczestnicy powstania walczyli o wolność, jednak inaczej rozumianą niż powszechnie. „Zdążyć przed Bogiem” to w tym przypadku możliwość wyboru rodzaju śmierci i jej momentu, zanim Bóg „wyda” wyrok na człowieka. Tak uczynili niektórzy bohaterowie prezentowani w reportażu np. Jurek Wilner czy Mordechaj Anielewicz. 8 maja 1943 roku popełnili oni zbiorowe samobójstwo, by nie wpaść w ręce Niemców. Ludzie, zdając sobie sprawę, że czeka ich śmierć, (najczęściej w obozie zagłady w Treblince), sami woleli wybrać jej charakter i skrócić mękę oczekiwania oraz wiążące się z „niewiadomym” konaniem cierpienia. Zażywali truciznę (cyjanek, luminal), strzelali do siebie lub prosili o tę „przysługę” kogoś bliskiego, niejednokrotnie skakali z wysokości. Zdarzało się nawet, że pielęgniarki dusiły nowonarodzone dzieci, aby oprawcy nie wyrządzili im krzywdy. Dużym szacunkiem cieszyła się dla odmiany śmierć poniesiona w walce: „Chodziło przecież o to, żeby nie dać się zarżnąć (…) Chodziło tylko o wybór sposobu umierania.” – mówi Edelman. Inna interpretacja tytułu dotyczy bezpośrednio samego Edelmana, cenionego kardiochirurga. Jak sam twierdzi, jako lekarz brał udział w wyścigu z Bogiem. Za swoje zadanie uważał ratowanie życia swoich pacjentów, zanim Bóg zdąży im je odebrać. Taką swoistą grę z Panem Bogiem o przedłużenie ludzkiego życia mógł podjąć jedynie człowiek, który poznał wartość życia i nabrał szacunku do śmierci. „Pan Bóg już chce zgasić świeczkę, a ja muszę szybko osłonić płomień, wykorzystując Jego chwilową nieuwagę. Niech się pali choć trochę dłużej, niż On by sobie życzył.” – mówi Edelman Streszczeń i opracowań tej lektury jest mnóstwo i nie zamierzam ich powielać ani linkować. Mój post dotyczy powtórki dla tych, którzy czytali tekst bądź w alternatywny 😏 sposób zapoznali się z jego treścią. Wskażę najistotniejsze elementy do zapamiętania. Zatem - do dzieła. 1. Geneza utworu: Pracując jako dziennikarka "Polityki", Hanna Krall poprosiła łódzkiego kardiochirurga, Marka Edelmana, o skonsultowanie jej artykułu dotyczącego operacji serca. Zapytała go przy okazji o pobyt w getcie i z tej rozmowy narodził się artykuł "Sposób umierania" ("Odra" marzec 1975), w którym Edelman po raz pierwszy od 1946 r. zabrał głos na temat okoliczności likwidacji getta. Dziennikarka kontynuowała wywiad do listopada, przez miesiąc porządkowała notatki, aż w rok po artykule ukazała się książka "Zdążyć przed Panem Bogiem" (pierwodruk "Odra" 1976, nr 4-7, wyd. książkowe 1977). 2. Budowa utworu Utwór zaliczamy do literatury faktu. Jego kompozycję charakteryzuje dwuplanowość czasu i przestrzeni, gdyż akcja dotyczy zarówno wydarzeń w warszawskim getcie w latach 1942-1943, jak i powojennej pracy łódzkich kardiochirurgów. Wydarzenia nie są ułożone chronologicznie, to ciąg luźnych wspomnień, powtórzeń, ogólników i detali. Utwór składa się z 15 wyodrębnionych graficznie części, z których tylko 5 zachowuje formę wywiadu z Markiem Edelmanem, a pozostałe to różnego rodzaju relacje odautorskie. 1. Wywiad z Markiem Edelmanem - wybuch powstania w getcie 19 kwietnia 1943 r., pierwsze walki, samobójstwo Anielewicza, przejęcie dowództwa przez Edelmana, wspomnienie bohaterstwa Klepfisza, funkcja Edelmana w getcie (goniec szpitalny, wyławiał "chorych" z Umschlagplatzu), numerki życia, otrucie cyjankiem dzieci, samobójstwo Czerniakowa; 2. Opis różnych reakcji czytelników na wcześniejszy wywiad z Edelmanem pt. Wyznanie ostatniego przywódcy getta warszawskiego, oburzenie za "odarcie wszystkiego z wielkości", kontrowersje wokół opisu malowania ryb przez Anielewicza, wspomnienie podróży do USA (1963) na spotkanie z przywódcami związków zawodowych, wspomnienie Antka i Celiny, niejasności dotyczące liczby żydowskich bojowników (wg Edelmana - 220, wg Antka - ok. 600), 3. Informacja, że Edelman od 1946 r. nie wypowiadał się na temat wydarzeń w getcie, gdyż jego sprawozdanie uznano za zbyt obojętne, a on sam nie nadawał się na bohatera. 4. Relacja odautorska - wspomnienie jazdy tramwajem po opuszczeniu getta, porównanie estetycznej śmierci Krahelskiej z nieefektowną śmiercią brzydkich Żydów, opis głodu w getcie i badań klinicznych choroby głodowej (materiał sekcyjny - 3282 zgony, wyróżniono 3 stadia choroby) 5. Relacja odautorska - opowieść o profesorze Janie Mollu (jeszcze bez nazwiska), jego pacjentach (Gertrudzie Kwapisz, Rudnym, Bubnerowej, Rzewuskim) oraz obawach związanych z podejmowaniem decyzji o ryzykownych operacjach (czy w razie śmierci pacjenta nie zostaną uznane za eksperymentowanie niezgodne z etyką lekarską); 6. Informacja o nagrodzie im. dr Elżbiety Chętkowskiej za wybitne osiągnięcia w kardiologii - ufundowanej z honorariów za pracę naukową "Zawał serca" współautorstwa Edelmana, znowu o funkcji Edelmana w getcie (odnosił do stacji sanepid krew chorych na tyfus i stał przy wejściu na Umschlagplatz), nawiązanie do filmu Bossaka "Requiem dla 500 000" (1963) - dyskusja z Edelmanem o śmierci lepszej (z bronią w ręku) i gorszej (w obozie zagłady); 7. Wywiad z Markiem Edelmanem - scena upokarzania Żyda na beczce, powody pozostania Edelmana w Polsce w czasie wojny i po wojnie, żółte kwiaty od anonimowego nadawcy, codzienność getta: prostytutki, śluby, ambulatorium, numerki życia, uduszenie noworodka, początek akcji przesiedleńczej, gorliwość żydowskiego policjanta Lejkina, samobójstwo Czerniakowa; 8. Relacja odautorska - klinika Profesora: rozmyślania kardiologicznych pacjentów: Rudnego, Bubnerowej i Wilczkowskiego; 9. Realacja odautorska - więcej szczegółów o pacjentach kardiologicznych; 10. Wywiad z Markiem Edelmanem - opis powojennego spotkania z córką Lejkina, która wyjaśnia powód odmowy pieniedzy na broń (ojciec utrzymywał ją na aryjskiej stronie), okoliczności powstania ŻOB-u i zdobywania broni dla bojowników, ostatnie spotkanie z Anielewiczem, ucieczka z getta kanałami; 11. Informacja, dlaczego Wajda nie zrealizował filmu o getcie warszawskim; 12. Wywiad z Markiem Edelmanem - uzasadnienie wyboru studiów medycznych i zawodu lekarza, symboliczna palma nawiązująca do Umschlagplatzu, wspomnienie pacjentek: Uli, Teresy, Grażyny, 13. Próba ustalenia chronologii powstania w getcie, spotkanie ze Stroopem (honory wojskowe), sceny z likwidacji getta, wspomnienie Henryka Wolińskiego "Wacława", Zbigniewa Lewandowskiego i Zbigniewa Młynarskiego "Kreta", rozmowa z Henrykiem Grabowskim i jego wspomnienia o Jurku Wilnerze; 14. Dopisek na prośbę Edelmana - refleksje na temat tego, dlaczego przeżył i przykłady "cudownego ocalenia (astygmatyzm Niemca, ingerencja policjanta Mietka Dęba) z Markiem Edelmanem - informacje o sztucznym sercu autorstwa inżyniera Sejdaka, rozważania na temat ironii boskich wyroków, wyjaśnienie misji ocalania innych. 3. Tematykę utworu wyjaśnia wstęp: To opowieść "...o ludziach, których przeznaczeniem – czy może misją – stały się sprawy ma granicy życia i umierania. Będzie to opowieść o lekarzach-kardiologach (jednym z nich jest obecnie doktor Edelman) i ich pacjentach, o wojnie i naszych czasach, o ludziach ginących i tych, którzy spieszyli im z pomocą – wtedy i dzisiaj". 4. Historia getta warszawskiego Pod powyższym linkiem znajdziecie trzyletnią historię getta warszawskiego: - wzniesienie murów w kwietniu 1942 r. - nieludzkie warunki bytowe, głód, tyfus - 92 tys. zgonów - 22 lipca 1942 r. - 21 września 1942 r. - realizacja "ostatecznego rozwiazania kwestii żydowskiej" (operacja Reinhardt, czyli deportacja mieszkańców getta do obozu zagłady w Treblince, w ciągu dwoch miesięcy zlikwidowano 300 tys. warszawskich Żydów) - 19 kwietnia 1943 r. - wybuch powstania w odpowiedzi na ostateczną likwidację getta - 8 maja 1943 r. - śmierć dowódców ŻOB, symboliczny koniec powstania - 16 maja 1943 r. - wysadzenie przez Niemców Wielkiej Synagogi (świątyni żydowskiej) - listopad 1943 r. - wymordowanie pozostałych Żydów wywiezionych po likwidacji getta do obozów pracy na Lubelszczyźnie 5. Ważne nazwiska do zapamiętania ( w kolejności ukazywania się w utworze): Marek Edelman (1919/22?-2009) - bohater wywiadu, ostatni przywódca powstania w getcie warszawskim, po wojnie kardiochirurg, działacz polityczny "Solidarności" Mordechaj Anielewicz - przywódca ŻOB oraz w dniach od 19 kwietnia do 8 maja 1943 r, kiedy to wziął udział w zbiorowym samobójstwie, Krystyna Krahelska - autorka powstańczej piosenki "Hej chłopcy, bagnet na broń" - jej śmierć w powstaniu warszawskim jest dla Edelmana symbolem pięknego umierania, Teodozja Goliborska - badaczka choroby głodowej, jedyna lekarka, która przeżyła getto, Profesor Jan Moll - chirurg kardiolog, po wojnie przeprowadzajacy operacje na otwartym sercu w asyście Marka Edelmana Pola Lifszyc - dziewczyna uratowana z transportu, która nazajutrz dobrowolnie wsiadła do wagonu ze swoją matką Adam Czerniaków - prezes Judenratu, popełnił samobójstwo po otrzymaniu rozkazu przygotowania transportu dzieci, Lejkin - Żyd, komendant Umschlagplatzu, gorliwy wykonawca rozkazów niemieckich, zabity z wyroku ŻOB niedługo po przyjściu na świat jego wyczekiwanej córki, gdyż nie chciał przekazać pieniędzy na broń dla powstańców (potrzebował pieniędzy na utrzymanie córki na aryjskiej stronie) Michał Klepfisz - własnym ciałem zasłonił automat niemiecki, pośmiertnie uhonorowany przez gen. Sikorskiego Krzyżem Virtuti Militari, Jürgen Stroop - dowódca akcji likwidacyjnej warszawskiego getta, bohater powieści Kazimierza Moczarskiego "Rozmowy z katem", powieszony za zbrodnie wojenne w 1952 r. mecenas Henryk Woliński "Wacław" - pośrednik między ŻOB-em a Komendą Główną AK, wspierał dostawy broni do getta, sporządził mikrofilm z pierwszej akcji likwidacyjnej, docent Zbigniew Lewandowski "Szyna" - uczył produkcji materiałów wybuchowych Henryk Grabowski "Słoniniarz" - jeden z rozmówców Hanny Krall, przechowywał Żydów i broń, przyjaciel Wilnera, Arie (Jurek) Wilner - przedstawiciel ŻOB-u po aryjskiej stronie, przekazywał informacje z getta, aresztowany przez gestapo, po zorganizowanej ucieczce wrócił do getta i zainicjował zbiorowe samobójstwo, Icchak Cukierman "Antek" - następca Wilnera 6. Ważne pojęcia do zapamiętania: Getto warszawskie - miejsce zgromadzenia na obszarze 307 ha ponad 400 tys. ludności żydowskiej (zagęszczenie ludności sięgało 120 tys. osób na km2, w izbach mieszkało po 10 osób), utworzone 2 października 1940r., zamknięte i odizolowane od reszty miasta 16 listopada 1940, zlikwidowane w maju 1943; Umschlagplatz - plac przeładunkowy wykorzystywany do koncentracji Żydów w celu przewiezienia ich do obozów zagłady; numerki życia - 40 tys. czystych blankietów z pieczątką dających ich właścicielom przywilej wyłączenia z transportu; ŻOB - Żydowska Organizacj Bojowa utworzona 28 lipca 1942 r. po zapowiedzi likwidacji getta (22 lipca 1942), aby stawić opór w czasie wysiedlania Żydów; Judenrat - (Żydowska Rada Starszych) organizacja powołana przez niemieckich nazistów do administrowania żydowską społecznością poprzez wdrażanie zarządzeń i rozkazów władz okupacyjnych; palma - roślina z kliniki kardiochirurgicznej, dla Edelmana symbol wybierania ludzi do ocalenia (spod niej widział sale ze swoimi pacjentami); powstanie żydowskie - wybuchło 19 kwietnia 1943r. i trwało do 8 maja 1943r. (później pojedyncze starcia do połowy maja); nie dać się wepchnąć na beczkę - beczka=symbol upokorzenia człowieka (scena obcinania brody staremu Żydowi) Wyjaśnienie tytułu: Pan Bóg chce zgasić świeczkę, a ja muszę szybko osłonić płomień, wykorzystując Jego chwilową nieuwagę. Niech się pali choć chwilę dłużej, niż On by sobie życzył. (słowa Marka Edelmana o swojej pracy kardochirurga) Czy jest śmierć lepsza i gorsza? (...) ci ludzie szli spokojnie i godnie. To jest straszna rzecz, kiedy się idzie tak spokojnie na śmierć. To jest znacznie trudniejsze od strzelania. Przecież o wiele łatwiej się umiera strzelając, o wiele łatwiej było umierać nam niż człowiekowi, który idzie do wagonu, a potem jedzie wagonem, a potem kopie sobie dół, a potem rozbiera się do naga? (...) śmierć w komorze gazowej nie jest gorsza od śmierci w walce i że niegodna śmierć jest tylko wtedy, gdy próbowało się przeżyć cudzym kosztem (...) Porządek historyczny okazuje się tylko porządkiem umierania. Dlaczego wybuchło powstanie żydowskie z góry skazane na klęskę? Chodziło tylko o wybór sposobu umierania. (...) dokonanie wyboru między życiem a śmiercią jest ostatnią szansą zachowania godności. Ci ludzie wcale nie chcieli żyć i należy im zaliczyć na plus, że mieli ten zdrowy rozsądek i chcieli zginąć w walce. Bo i tak śmierć, i tak śmierć, to lepiej umrzeć z bronią niż w sposób pogardliwy. Ważne było przecież, że się strzela. To trzeba było pokazać. Nie Niemcom. Oni to potrafili lepiej. Temu innemu światu, który nie był niemieckim światem, musieliśmy pokazać. Ludzie zawsze uważali, że strzelanie jest największym bohaterstwem. No to żeśmy strzelali. Przecież ludzkość umówiła się, że umieranie z bronią jest piękniejsze niż bez broni. My wiedzieliśmy, że trzeba umierać publicznie, na oczach świata. Śmierć ludzi ginących w milczeniu jest niczym, bo nic nie pozostawia po sobie. Grupa wiekowa Wiek 16-19 lat Rodzaj zajęć język polski Miejsce sala lekcyjna Czas 45 minut Cel zajęć analiza bohaterów reportażu; namysł nad różnymi ścieżkami i motywacjami postępowania uczestników powstania w Getcie Warszawskim. Metody pracy rozmowa , ćwiczenia konstruktorskie i manualne Przygotowanie do zajęć Aranżacja przestrzeni Przestrzeń pozwalająca na pracę w grupach i działania plastyczne. Środki dydaktyczne Klej, nożyczki, flamastry, kartki xero, kolorowe i czarno-białe gazety, małe karteczki. Kartki z opisami postaci z załącznika. Uczestnik powstania w getcie, wysoki, szczupły szatyn, cichy i spokojny. Zdolny inżynier, jeden z uczestników powstania w getcie. Umożliwił ucieczkę grupie Edelmana zasłaniając własnym ciałem karabin maszynowy. Pośmiertnie odznaczony Krzyżem Virtuti Militari. Komendant Żydowskiej Organizacji Bojowej; syn handlarki ryb, którym malował skrzela farbą czerwoną farbą. Nie uczestniczył w żadnej akcji, ale pamięta się go jako zdolnego, oczytanego i pełnego wigoru. Niestety psychicznie nie był przygotowany do pełnienia tak odpowiedzialnej funkcji. 8 maja 1943 roku najpierw zastrzelił swoją dziewczynę Mirę, a później popełnił samobójstwo.

mordechaj anielewicz zdążyć przed panem bogiem